Yurdumuzun her bir yeri birbirinden güzel kültür ve tarih kokan korunması için eserlerimiz bulunmaktadır. Ancak bizler geçmişten günümüze kadar uzanan kültür mirasına sahip çıkamıyoruz.
Trabzon Beşikdüzü Şalpazarı Karayolu ağının bulunduğu 17 km’lik yolun 12. kilometresinde bulunan Şalpazarı İlçesine gidiş yolu üzerinde sağ tarafta olup asfaltın hemen dere yamacında dır. Değirmen Ağasar Deresi ile şimdiki yol arasındadır.
Değirmenin Yaklaşık Olarak 5 Asır Olabileceği Tahmin Ediliyor; Yapılış tarihi tam olarak bilinmemektedir. Geçmişten günümüze kadar yaşam koşulları gereğince ayakta durmasını sağlayan ve seferberlik zamanlarında Şalpazarı nahiyesinin ermiş ileri kişilerinden sayılan Cüruğunzadenin kabrinin Tokat Taşovada olduğu Şalpazarı Gölkiriş mahallesinde ikamet eden torunlarından PTT emeklisi Selamet Cüre tarafından belirtildi.
Şalpazarı Beşikdüzü Karayolu Çalışmasının Yapıldığı 1987 Yılında Karayolları tarafından tarihi değirmeninde bulunduğu yol güzergahı ve değirmenin suyunun sağlandığı 500 metrelik Karayolu kenarını takip ederek Gölkiriş mahallesinin Ağasar deresinin geniş havzası olarak su toplaması için tarihi Cüruğun değirmeni ve Üzümözü Futuğun değirmenin su toplama yeri Ağasar deresi üzerinden sağlanmaktadır.
Karayoluna İstimlak Yaptırmadım Tarihi Değirmeni İleride Açılabilir Diye; Tarihi Cüruğunzadeler sülalesinden olan emekli PTT Çalışanlarından Selamat Cüre’nin anlatımına göre1987 yılında Şalpazarı Beşikdüzü karayolu üzerinde Şalpazarı’na 5 km mesafede dere İlçe merkezine girişte sağ tarafın hendek altında bulunan yaklaşık 5 asırdan beri günümüze kadar gelebilen Tarihi değirmen ve bu değirmene su toplayan yaklaşık 500 metrelik su kanalının geçtiği su yolunu istimlak yaptırmadığını bu kanalın sağı ve solunun istimlak olduğunu yarım kilometre uzunluğundaki tarihi değirmeni ilerleyen zamanlarda belki çalıştırma imkanımız olabilir diye istimlak yaptırmadığını belirtti.
Cürüğuzadenin Torunları Değirmeni Temizleyerek Gün Yüzüne Çıkardı; Trabzon Beşikdüzü Şalpazarı Karayolu üzerinde bulunan ve İlçeye giriş olarak sağ tarafta Ağasar Deresine yakın bir yerde buluna değirmenin 34 yıl önce Karayolu tarafından yapılan ateşleme yol çalışması sonucunda yol altında bulunduğundan yapılan yol ateşlenmelerinde etkilendiği sanılarak günümüze kadar gelmişti. Ancak Gölkiriş Mahallesinde bulunan Cüruğunzadenin torunları ve Üzümözü tarafında bulunan Futuğun Değirmeni sakinlerin torunları tarafından değirmenin temizlenmesi ve çevre budamaları yapıldığında gördükleri manzaraya şaşırırlar.
Tarihi Değirmen Hiç Zarar Görmemiş; Yaklaşık 5 asır olabileceği belirtilen değirmenin çevre temizliğini yapan hayırsever torunların tarihi dokuya saygılı bir çalışma yaparak değirmenin bütün tarihe meydan okuyan bina gövdesinin ışık görmesini sağlarlar. Tarihi değirmenin Allah tarafından o kadar taş ateşlemesinin bulunduğu yerde hiçbir şekilde zarar görmediği ancak aradan geçen 34 yıl içerisinde bakılmadığında ahşap ve teneke örtü olan çatının atıl durumda olduğundan çatıyı binadan ayırmalarının akabinde tarih bir anda ışık görür.
Tarihi Cüruğunzade Değirmenin mısırı öğüterek su tahliyesinin bulunduğu kemer kısmını incelediğimizde bugün yapmışcasına ayakta durduğunu gözlemledik tabi bu denli tarihin günümüze kadar gelebilmesini, sağlayan halk arasında ‘’HoraSan Kaynağı’’ denilen çalışmayı gözlemlemiş olduk.
Üzümözü mahallesi sakinlerinden Futuğun değirmenin torunlarının ve Gölkiriş mahallesinden Cüruğunzadenin torunlarının ortaklaşa işbirliği yapılarak bu tarihi değirmenin temizliği yapılarak bu eşsiz eserin aslına uygun olarak yapılması için çevre temizliği olarak etrafı temizlenmiş
Değirmen buraya yapıldığında şimdiki yol bulunmamaktadır. Yol yakın zamanlarda yapılmıştır. Yol yapıldıktan sonra değirmen Ağasar deresi tarafında yol ile dere arasında atıl vaziyette kalmıştır. Günümüzde tarihi özelliği olup tarihi sanat yapıları sınıfına girmesi gereken su değirmenlerinden birisidir. Tıpkı Gökçeköy’deki Asakdibi değirmeni gibi.
O yıllar arazi Curu’larına aitmiş. Alt tarafında bulunan Kalan (Hala) Köprüsü Osmanlı döneminin 18.YY. son yarısında Ballıoğlu Mehmet Usta’ya yöre halkı tarafından yaptırılmış olup, 1998 yılında Karayolları 10.Bölge Müdürlüğü tarafından onarılmıştır.
Muhtemelen bu değirmen de aynı yıllarda (Osmanlı döneminin 18.YY. son yarısında) yapılmıştır. Kesin bilgi araştırması devam etmektedir.
Ağasar Deresi Üzerine kurulu olan tarihi mısır değirmenleri yok oldu. Şalpazarı Beşikdüzü Karayolu çalışması yapıldığı 1987 yıllarında ‘’Kaymakçı Değirmeni ”yapılan Karayolundan dolayı işletilemez hale geldi kapandı bu değirmenden 2 Km yukarıda Şalpazarı Beşikdüzü Karayolunun altında bulunan adını da ermiş alim olan Cürruğuzade Hocadan alınan değirmen de Karayoluna rastlamasıyla kapandı. Bu değirmenin karşı tarafında bulunan Üzümözü Değirmeni olarak 1725 yılını gösteren değirmenin taş duvarındaki yazı tarih boyunca değirmen olarak faaliyetlerini sürdürdü.
Günümüz gençleri aile büyüklerin ebediyete intikal etmesiyle değirmenlere yeteri ilgiyi gösteremeyince bakımsızlıktan kapandı halkımız artık mısırlarını eritebilecek su değirmenleri bulamaz hale geldi
Su Değirmenleri Teknolojiye yenildi; Teknoloji ilerledi alım gücü arttı eskiden olduğu gibi köyde mısır buğday ve benzeri ekimi yapan kalmadı köylerimizde artık gençlerin yerine yaşlı köy bekçileri görevini yapan aile büyüklerimiz kaldı.
